रसभरलेल्या आणि मलईदार अशा रसमलाईचं नाव घेतल्यावरच अनेकांच्या तोंडाला पाणी सुटतं. पण कधी विचार केलात का की ही मधुर मिठाई प्रथम कोणी आणि कशी बनवली होती? या गोड पदार्थामागे केवळ चवच नाही, तर एक रंजक आणि विस्मयकारक इतिहासही दडलेला आहे. तर चला, जाणून घेऊया रसमलाईच्या निर्मितीची ही गोड गोष्ट!
रसमलाई म्हणजे काय?
रसमलाई या नावातच तिचं सार दडलं आहे. “रस” म्हणजे गोडसर आणि ओलसरपणा आणि “मलाई” म्हणजे दूधाचं गाढ रूप. ही मिठाई मऊ, स्पंजी छेना (चक्का) पासून बनते आणि ती गोडसर, केशरयुक्त दूधामध्ये भिजवलेली असते. वरून बदाम-पिस्त्यांची सजावट केल्यावर तिचा स्वाद अधिकच खुलतो.
रसमलाईचा जन्म कोठे झाला?
या मिठाईच्या जन्मस्थानाबाबत दोन वेगवेगळ्या कहाण्या प्रचलित आहेत. एक कथा म्हणते की रसमलाईचं मूळ बांगलादेशातील कोमिला या भागात आहे (जो त्या काळी भारताचाच भाग होता). तिथे सेन बंधूंनी ती प्रथम बनवली होती आणि तिला “खीर भोग” असं नाव दिलं होतं. नंतर हे नाव बदलून “रसमलाई” करण्यात आलं.
तर दुसरी आणि अधिक प्रसिद्ध कथा आहे की रसमलाई प्रथम कोलकात्यात बनवली गेली. १९व्या शतकात बंगालमधील प्रसिद्ध मिठाईकार के.सी. दास यांच्या दुकानात रसगुल्ले बनवले जायचे. सांगितलं जातं की त्यांच्या दुकानातील काही रसगुल्ले एका वेळी गरम चाशनीऐवजी थंड दूधात टाकण्यात आले – आणि तिथूनच रसमलाईचा जन्म झाला. ही घटना चुकून झाली की हेतुपूर्वक, हे नक्की सांगता येणार नाही, पण या प्रयोगातून एका नवीन मिठाईची निर्मिती नक्कीच झाली.
शास्त्रीय प्रयोगातून गोड व्यंजन?
या गोड पदार्थामागे आणखी एक मजेशीर घटना सांगितली जाते. के.सी. दास यांचे नातू ऑस्मोसिस प्रक्रियेचा अभ्यास करत होते आणि त्याच पार्श्वभूमीवर त्यांनी डबाबंद रसगुल्ले तयार केले. हेच प्रयोग पुढे रसमलाईच्या निर्मितीकडे वळले. एकदा तयार झाल्यानंतर, कोलकात्यातील मारवाडी समाजाने या मिठाईला मोठ्या प्रमाणात लोकप्रिय केलं.
रसमलाई बनवण्याची प्रक्रिया
रसमलाई तयार करताना प्रथम छेना तयार करून त्याचे छोटे गोळे बनवले जातात. हे गोळे साखरेच्या पाकात उकळवून मग थंड केले जातात. नंतर हे गोडसर गोळे केशर, इलायची आणि साखर मिसळलेल्या गाढ दुधात भिजवले जातात. शेवटी त्यावर बदाम-पिस्ते घालून सजावट केली जाते.
एक चवदार इतिहास
रसमलाई ही केवळ एक मिठाई नाही, तर ती भारतीय गोडव्याची शान मानली जाते. प्रत्येक सण-उत्सव, खास प्रसंग आणि लग्नकार्यांमध्ये तिचं स्थान खास असतं. तिच्या निर्मितीची कथा जितकी गोड आहे, तितकीच ती आपल्याला नवनवीन प्रयोगांना स्वीकारण्याची प्रेरणा देते.
